Epilepsi merupakan salah satu gangguan neurologi yang sering disalah anggap sebagai sekadar sawan atau kekejangan tubuh. Namun, menurut Pakar Neurologi dari Gleneagles Hospital Penang, Dr. Chee Yong Chuan, epilepsi sebenarnya adalah keadaan kompleks yang melibatkan aktiviti elektrik luar biasa dalam otak.
Gangguan ini boleh menyerang sesiapa sahaja tanpa mengira umur atau latar belakang dan menampilkan pelbagai bentuk simptom bergantung kepada bahagian otak yang terjejas.
Dr. Chee menjelaskan bahawa memahami karakteristik epilepsi adalah langkah penting bagi mengenal pasti tanda-tanda awal serta mendapatkan rawatan yang sesuai.
“Setiap pesakit epilepsi mempunyai corak serangan dan pencetus yang berbeza. Dengan diagnosis yang tepat dan pengurusan yang baik, kebanyakan pesakit boleh menjalani kehidupan normal,” katanya.
1. Doktor, boleh terangkan kepada kami apa itu epilepsi dan bagaimana ia berlaku kepada seseorang? Apa bezanya dengan sawan biasa?
Epilepsi ialah keadaan di mana otak seseorang mempunyai kecenderungan untuk mengalami sawan berulang. Sawan berlaku apabila terdapat lonjakan aktiviti elektrik yang tidak normal di dalam otak, menyebabkan perubahan pada pergerakan, kesedaran, tingkah laku atau deria.
Seseorang yang mengalami satu episod sawan tidak semestinya menghidap epilepsi — sawan juga boleh berlaku disebabkan demam tinggi, gula dalam darah yang rendah, atau jangkitan tertentu.
Epilepsi biasanya disahkan apabila sawan berlaku berulang kali tanpa sebab sementara yang jelas.
2. Apakah punca-punca epilepsi?
Terdapat banyak punca berbeza. Antara punca utama ialah kecederaan otak, strok, atau jangkitan seperti meningitis. Ada juga kes disebabkan faktor genetik, perkembangan otak yang tidak normal, atau perubahan struktur dalam otak.
Namun, dalam kira-kira separuh daripada kes, tiada punca yang dapat dikenal pasti walaupun dengan imbasan moden dan itu tidak mengapa. Dengan rawatan yang betul, kebanyakan pesakit masih boleh mengawal sawan dan menjalani kehidupan normal.
3. Apakah simptom epilepsi?
Simptom bergantung kepada bahagian otak yang terjejas. Ada yang mengalami kekejangan atau pergerakan mengejut, manakala yang lain mungkin hanya termenung kosong atau hilang kesedaran seketika.
Simptom lain termasuk kekeliruan secara tiba-tiba, rasa pelik pada deria, atau perubahan emosi yang berlaku berulang kali.
Selepas sawan, pesakit biasanya akan berasa letih atau mengantuk untuk seketika.
4. Adakah epilepsi mempunyai tahap keterukan yang berbeza?
Ya, ada yang ringan dan mudah dikawal, dan ada juga yang teruk.
Sesetengah pesakit masih mengalami sawan walaupun mengambil ubat — ini dipanggil epilepsi tahan ubat.
Dalam kes yang lebih serius seperti status epilepticus, sawan boleh berlarutan terlalu lama dan ini merupakan kecemasan perubatan yang memerlukan rawatan segera di ICU.
Bagi pesakit yang sukar dikawal dengan ubat, terdapat rawatan lain seperti pembedahan atau alat rangsangan saraf (VNS, DBS) yang boleh membantu mengurangkan kekerapan sawan.
5. Mengapa epilepsi sering berlaku pada kanak-kanak, dan bolehkah mereka “sembuh” bila dewasa?
Epilepsi boleh berlaku pada semua peringkat umur. Pada kanak-kanak, ia selalunya disebabkan faktor genetik atau perkembangan otak, manakala bagi orang dewasa, puncanya mungkin strok atau penyakit otak lain.
Ada jenis epilepsi kanak-kanak yang akan hilang apabila mereka membesar, tetapi ada juga yang berterusan hingga dewasa dan memerlukan rawatan jangka panjang. Diagnosis awal amat penting kerana jenis epilepsi yang berbeza memerlukan rawatan yang berbeza.
6. Apakah rawatan yang ada untuk epilepsi, dan adakah ia boleh sembuh sepenuhnya?
Rawatan utama ialah ubat anti-sawan. Sekitar dua pertiga pesakit boleh bebas sawan dengan ubat yang sesuai.
Bagi yang tidak berkesan dengan ubat, ada pilihan seperti pembedahan atau rawatan moden seperti vagus nerve stimulation (VNS) dan deep brain stimulation (DBS).
Ada juga pesakit yang sesuai dengan rawatan diet khas seperti ketogenic diet.
Walaupun tidak semua kes boleh sembuh sepenuhnya, kebanyakan boleh dikawal dengan baik membolehkan pesakit hidup aktif dan sihat seperti biasa.
6a. Bagaimana pula dengan rawatan semula jadi?
Ramai yang tertarik dengan rawatan alternatif, tetapi perlu berhati-hati.
Sesetengah herba boleh mengganggu kesan ubat atau mencetuskan sawan.
Namun, gaya hidup sihat — seperti tidur cukup, kawal stres, dan makan seimbang — memang membantu mengurangkan sawan.
Sebelum mencuba apa-apa rawatan alternatif, pastikan berbincang dengan doktor terlebih dahulu.
7. Apakah tanda-tanda seseorang akan diserang sawan dan apa yang perlu kita lakukan jika ia berlaku?
Sesetengah pesakit mungkin terasa “aura” atau tanda awal seperti bau pelik, rasa aneh, atau gangguan penglihatan sebelum sawan berlaku — tapi kebanyakan sawan datang tanpa amaran.
Jika seseorang diserang sawan:
- Bertenang dan pastikan kawasan sekeliling selamat.
- Jangan masukkan apa-apa ke dalam mulutnya dan jangan pegang badannya dengan kuat.
- Perhatikan masa — jika sawan lebih 5 minit, segera hubungi ambulans.
- Selepas sawan berhenti, baringkan dia mengiring dan tunggu sehingga dia sedar.
Langkah-langkah mudah ini boleh menyelamatkan nyawa.
8. Apakah nasihat doktor kepada pesakit epilepsi untuk menjalani hidup yang berkualiti?
Pertama, ambil ubat secara konsisten dan jangan sesekali berhenti sendiri.
Kedua, kenal pasti dan elakkan pencetus sawan seperti kurang tidur, tekanan, atau alkohol.
Dan yang penting, berjumpalah dengan pakar epilepsi untuk pemeriksaan menyeluruh supaya rawatan dapat disesuaikan dengan tepat.
Dengan rawatan dan sokongan yang betul, kebanyakan pesakit epilepsi boleh bekerja, memandu, dan hidup normal seperti orang lain.
“Epilepsi bukan penghalang untuk hidup normal. Dengan rawatan, pemahaman, dan sokongan komuniti, pesakit boleh bekerja, belajar, dan menikmati kehidupan seperti orang lain.” — Dr. Chee Yong Chuan
